Als eerste van een serie van drie bijeenkomsten organiseerde ROM-Rijnmond op 24 april 2008 een kennisatelier over de luchtkwaliteit van Pernis. “Er liggen veel kansen. De leefbaarheid is hier niet zo slecht zoals velen denken.” Dat zeggen deskundigen en betrokkenen. De bijeenkomsten zijn een gevolg van een afspraak met wethouder Harbers. ROM-Rijnmond coördineert de uitvoering van het Regionaal Actieprogramma Luchtkwaliteit Rijnmond (RAP).
“De klokken gelijk zetten”. Onder dit motto spreekt een groep bewoners, deskundigen en betrokkenen uit allerlei hoeken met elkaar. Het gaat over de actuele situatie rond de luchtkwaliteit van Pernis. Midden in het industriële- en havengebied, tussen drukke snelwegen en naast de mond van de Beneluxtunnel. Een bijzondere, dorpse wijk van Rotterdam. De Wijkraad spant zich in voor de gezondheid en de leefbaarheid van de inwoners. Verschillende milieuproblemen spelen er, door de ligging van het dorp temidden van het knooppunt A4/A15, de Beneluxtunnel, de petrochemische industrie en de scheepvaart.
Cor van der Kemp, voorzitter van de Wijkraad, wijst op het negatieve imago: “Wanneer mensen eenmaal één keer in Pernis zijn geweest, gaan zij veel positiever over het dorp oordelen. Dat merken we keer op keer.” Het inwonertal loopt terug en de voorzieningen nemen af. Nieuwe woningbouw moet daarom zorgen voor een nieuwe impuls. Maar ook een voortvarende en innovatieve aanpak voor betere luchtkwaliteit.
Groene oase
ROM-Rijnmond organiseerde de bijeenkomst na afspraken met de Rotterdamse wethouder Harbers over de aanpak van luchtkwaliteit. ROM-Rijnmond coördineert de uitvoering van het door de overheden afgesproken pakket maatregelen in het Regionaal Actieprogramma Luchtkwaliteit Rijnmond (RAP).
Het doel is om eind 2008 in een bestuurlijke conferentie vast te stellen welke maatregelen voor Pernis optimaal en realistisch zijn.
De deelnemers worden door de middag geloodst door gespreksleider Jeroen van der Weide van het COCD, het Centrum voor de Ontwikkeling van het Creatief Denken. In zaal Rehoboth staat een lange tafel met verschillende publicaties over luchtkwaliteit. Een deelnemer heeft een stopfles met 300 gram zwarte roet uitgestald. Deze hoeveelheid wordt al snel, binnen een dag uitgestoten door alle vracht- en bestelwagens die rijden over het nabije stuk Beneluxtunnel-Beneluxplein.
Sef van den Elshout van de DCMR Milieudienst Rijnmond geeft aan dat de situatie de afgelopen decennia een stuk is verbeterd, maar niet voldoende. Er is minder stank, het water werd schoner. Binnen Europa zijn afspraken gemaakt over ‘acceptabele luchtkwaliteit’. Maar, zegt hij: absoluut schone lucht bestaat eigenlijk niet: hoe minder slechte lucht, hoe beter. Hij wijst op de bevinding dat hoe kleiner een stof is, hoe gevaarlijker.
Er staat in Pernis een meetpunt voor luchtkwaliteit. Voor de stof NO2 is de situatie redelijk, iets beter dan bijvoorbeeld in Rotterdam-Centrum. Wanneer de A4 overkapt zou zijn, scheelt dat in het dorp zeker wel wat, maar niet alles. De uitstoot van de industrie heeft invloed maar niet zo veel: dankzij de hoge schoorstenen van de nabije complexen heeft de directe omgeving minder hinder. Daarnaast is de scheepvaart een, tot nu toe vrij onbekende, bron die steeds meer in beeld komt. Er wordt nu veel onderzoek naar gedaan, Van den Elshout vermoedt dat de bijdrage van de scheepvaart wel eens evenveel zou kunnen zijn als van het verkeer. Nieuwe woningbouw in Pernis zou op dit moment kunnen gelet op de normen: er zijn geen ernstige milieubedenkingen, zegt Van den Elshout: Alleen wordt de norm voor fijnstof enigszins overtreden langs een enkele weg.
Conclusie: de zogenaamde achtergrondconcentraties voldoen aan de normen en zullen volgens de prognoses voor 2010 en 2020 dalen. Ondanks bijvoorbeeld de extra verkeersstromen over de A15, veroorzaakt door de aanleg van de Maasvlakte-II. Rijkswaterstaat heeft in de planning om in 2011 vier meter hoge geluidschermen bij Pernis te plaatsen: “Dat wordt mogelijk een grote klapper”, verwacht Gijs Gijzendorffen, secretaris van ROM-Rijnmond.
Volgens Theo Cornelissen van het Innovatieprogramma Lucht (IPL) speelt de luchtproblematiek in Pernis misschien minder, maar het geluid wel: “Iedereen heeft zijn eigen interpretatie: schone lucht bestaat daarom denk ik wèl. Ik vind dat de leefbaarheid het sleutelwoord moet zijn. Versterk de groene oase die Pernis al een beetje is: meer bomen in het dorp zelf en er omheen zou helpen. Dat zou er best bij kunnen”, zegt Cornelissen, al ziet Van der Kemp dat in vele smalle straten en, vaak, kleine tuinen de ruimte hiervoor niet zo makkelijk te vinden is.
Het kennisplatform CROW stelt uren beschikbaar om Pernis verder te helpen, vertelt Frans Heijnis. Binnen het programma kunnen suggesties voor lokale oplossingen worden gedaan. Betere samenwerking tussen betrokkenen die te maken hebben met lucht en met verkeer is hierbij een belangrijke invalshoek.
De deelnemers formuleren hun ideale situatie: hoe zorg je er voor dat Pernis de mooiste buitenwijk van Rotterdam wordt? In kleine groepjes ontdekken de deelnemers contradicties en paradoxen in hun redeneringen. Een provincieambtenaar, een tunnelmanager, bewoners, wetenschappers en adviseurs. Ze verbeelden hun perspectieven door metaforen te bedenken. Door vragen precies om te keren, ontstaan nieuwe benaderingen. Milieuzonering rond de A15 toepassen bijvoorbeeld, net als nu in Rotterdam-Centrum. Maar ook: “het accent in de praktijk ligt erg op juridificering: maar het moet gaan om mensen. En: “Laat de tunnel zijn mond houden.”
Een groep van vier studenten van de Hogeschool Rotterdam is er om inspiratie op te doen voor hun opdracht: maak een ontwerp voor een overkapping van de A4 bij Pernis. Ze doen dat voor corporatie Woonbron. Hun reacties: “Het valt mee met de problemen, wanneer je deze middag ziet.” “Om de kansen voor Pernis te verbeteren is een goed imago belangrijk. In ons ontwerp zal daarom misschien het accent liggen op een aansprekende kap, die het imago van Pernis verbetert.” Wijkraadvoorzitter Van der Kemp is tevreden na afloop: “Een leuke, interactieve aanpak. Belangrijk om de discussie richting te geven. Ik kijk uit naar het vervolg. Goed dat zoveel mensen zich buigen over Pernis. Het bundelen van beschikbare kennis is een goede zaak.”